Cezary Mik z. 2/2010

POZYCJA PRAWNA PARLAMENTÓW NARODOWYCH W UNII EUROPEJSKIEJ W ŚWIETLE TRAKTATU Z LIZBONY

Proces integracji europejskiej w realizowanym kształcie, nierozerwalnie związany z powierzeniem władzy stanowienia prawa instytucjom europejskim, w poważny sposób ograniczył znaczenie parlamentów narodowych. Próby skompensowania tak powstałego deficytu demokratycznego przez delegowanie deputowanych do wspólnego Zgromadzenia, a później wybory powszechne do Parlamentu Europejskiego, nie przyniosły zadowalających rezultatów. Wobec stałego poszerzania zakresu rzeczowego integracji pojawiła się też potrzeba uważniejszej kontroli wykonywania władzy powierzonej. Spowodowało to, że parlamenty narodowe zostały zaangażowane w sprawy Unii Europejskiej na szczeblu europejskim. Istotnym krokiem w tej materii jest wejście w życie Traktatu z Lizbony.
Aktualnie pozycja prawna parlamentów narodowych jest chroniona zasadą autonomii ustrojowej państw członkowskich. Jednocześnie na mocy rozwiązań traktatowych, bezpośrednio lub pośrednio, parlamenty narodowe sprawują ważne funkcje europejskie na poziomie europejskim i krajowym. Są to funkcja ideologiczno-polityczna (legitymizacja demokratyczna Unii, ochrona tożsamości narodowej i państwowej), monitoringu procesu integracyjnego (zwłaszcza w skojarzeniu z uprawnieniami informacyjnymi), współpracy międzyparlamentarnej, a zwłaszcza funkcja udziału w tworzeniu prawa pierwotnego, prawa wtórnego (opiniowanie projektów aktów prawnych, a zwłaszcza ochrona subsydiarności) oraz w zawieraniu umów międzynarodowych przez Unię Europejską.
Parlamenty narodowe dysponują obecnie ważnymi instrumentami działania, umożliwiającymi im artykulację woli na szczeblu unijnym. Po pierwsze – mają prawo do bezpośredniego uzyskiwania informacji od Unii Europejskiej, i w tym kontekście mają prawo do zajęcia stanowiska politycznego wobec instytucji Unii. Po drugie – mogą dokonywać ocen politycznych funkcjonowania przynajmniej niektórych organów Unii (Europol, Eurojust) i wpływać wprost na ich działanie. Po trzecie – parlamenty narodowe opiniują projekty aktów prawodawczych w zakresie ochrony zasady subsydiarności, które może przybrać formę słabą (opinia indywidualna) i mocną (opinia kolektywna). Po czwarte – ich instrumentem działania jest wyrażanie sprzeciwu, który ma stosunkowo ograniczone znaczenie, ale nawet w postaci sprzeciwu indywidualnego prowadzi do zablokowania aktu prawnego. Oceniając efektywność tych instrumentów, należy jednak dostrzec, że jedynie w niewielkim zakresie parlamenty narodowe mogą dążyć do ochrony swych europejskich prerogatyw na drodze sądowej (pośrednie prawo do skargi do Trybunału Sprawiedliwości w związku z zasadą pomocniczości). W pozostałych przypadkach normy określające jego uprawnienia wymagają podjęcia działania przez rządy państw członkowskich bądź nie nadają się do wyegzekwowania (są leges imperfectae). Pozostaje więc liczyć, że mechanizmy, w które włączone zostały parlamenty narodowe, będą działały na zasadzie dobrej wiary.
Parlamenty narodowe umocniły także swoją pozycję w stosunku do własnych rządów. Instrumenty tego oddziaływania najczęściej nie są wprost wyartykułowane w traktatach, ale – mając na uwadze Konieczność utrzymania demokratycznego systemu ustrojowego – są koniecznym założeniem wielu rozwiązań prawnych. Parlamenty narodowe zatem wyrażają zgodę na poziomie krajowym na modyfikacje prawa pierwotnego (traktatowe i pozatraktatowe), zwiększyły też kontrolę rządów nad ich działaniem w Radzie Unii Europejskiej i w niektórych sferach (obszar wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości). Ochrona tych uprawnień należy wszakże do sfery prawa krajowego, a efektywność jest uzależniona od relacji między rządem a parlamentem i od zdolności parlamentu do samodzielnego artykułowania swojej woli.

 

Strona wykorzystuje pliki cookie (tzw. ciasteczka) do prawidłowego działania lub w celach statystycznych. Ustawienia dotyczące plików cookie można zmienić w opcjach przeglądarki internetowej. Dodatkowe info: wszystkoociasteczkach.pl.

Zaakceptuj pliki cookies z tej strony.